GİRİŞİMCİNİN GERÇEKLİKLE İMTİHANI
Hayal kurmak bir girişimi başlatır. Hangi hayalin peşinden, hangi kanıtla ve ne pahasına gidileceğini bilmek ise onun geleceğini belirler.
La Mancha’nın rüzgarlı ovalarında bir şövalye, karşısında devler görür. Mızrağını doğrultur, atını mahmuzlar ve saldırır. Oysa Sancho Panza’nın gördüğü manzara çok daha sadedir: Rüzgarla dönen yel değirmenleri.
Cervantes’in Don Kişot’unda, birinci kısmın sekizinci bölümünde geçen bu sahne, insanın dünyayı nasıl gördüğü üzerine düşünmek için güçlü bir başlangıçtır. Değirmenler gerçektir, onlara yüklenen düşmanlık hayal ürünüdür. Don Kişot’un cesareti tartışılmaz, fakat cesaretinin yöneldiği hedef yanlıştır.
Bugünün girişimcisi de bazen benzer bir manzaranın karşısında durur. Önünde bir pazar, karşısında rakipler, elinde sınırlı kaynaklar vardır. Ancak gördüklerinin ne kadarı gözleme, ne kadarı korkuya, beklentiye veya kendi anlatısına dayanmaktadır?
Bir rakibin yeni yatırımı gerçekten müşteri kaybına mı yol açacaktır? Satışların yavaşlaması ürünün yetersizliğinden mi, yanlış müşteriye ulaşılmasından mı kaynaklanmaktadır? Müşteriler daha fazla özellik mi istemektedir, yoksa mevcut ürünü kullanmakta mı zorlanmaktadır?
Bu sorulara aceleyle verilen cevaplar, aylarca süren emeğin yönünü belirleyebilir. Kimi zaman girişimcinin en pahalı yanılgısı yanlış sorunu seçmektir.
Hayal gücü ile muhakeme arasındaki ince çizgi
Don Kişot’u yalnızca gerçeklerden kopmuş bir insanın hikayesi olarak okumak, eserin zenginliğini daraltır. Roman aynı zamanda ideallerin, insan onurunun, hayal gücünün ve dünyaya başka türlü bakma arzusunun da alanıdır. Girişimcilikle kurduğu bağ burada derinleşir: Henüz var olmayan bir geleceği tasavvur etmek, her kurucunun işinin bir parçasıdır.
Kimsenin görmediği bir ihtiyacı fark etmek, alışılmış bir hizmeti yeniden tasarlamak veya küçük bir ekiple yerleşik bir sektöre girmek hayal gücü gerektirir. Buna karşılık bir geleceğin düşünülebilir olması, müşterilerin o geleceği satın alacağı anlamına gelmez.
Vizyon bir yön önerir. Pazarla temas bu yönün hangi koşullarda anlam taşıdığını gösterir. Bu nedenle kurucunun iş fikriyle ya da ürünüyle ilişkisi hem bağlılık hem mesafe içermelidir. Bir fikri geliştirecek kadar sahiplenirken onu sınayabilecek kadar da ayrılabilmek gerekir. Eleştirilen şey kişinin değeri değil, çözümün çoklu koşullar altında işe yarayıp yaramadığıdır.
Bir girişim, kurucusunun kimliğinin uzantısına dönüştüğünde her olumsuz geri bildirim kişisel bir saldırı gibi hissedilebilir. Oysa müşterinin satın almaması, çoğu zaman bir yargıdan çok bilgidir. Bu bilgiyi okuyabilmek, girişimciliğin sessiz fakat belirleyici becerilerinden biridir.
Zihin, kendi hikayesine nasıl inanır?
Psikolog Raymond S. Nickerson’ın doğrulama yanlılığı üzerine kapsamlı incelemesi, insanların bilgiyi mevcut inançlarını destekleyecek biçimde arama ve yorumlama eğilimini ele alır. Başka bir ifadeyle, bir düşünceye bağlandığımızda onu sınayan kanıtlarla ilişkimizi tarafsız biçimde sürdürmekte zorlanabiliriz. Bu eğilimi girişimcilik ortamına taşıdığımızda tanıdık bir tablo ortaya çıkar: Ürünü beğenen üç kişinin sözleri toplantılarda tekrar edilirken satın almayanların gerekçeleri “henüz hazır değiller” denilerek geçiştirilebilir.
Tek bir olumlu görüş, pazarın sesi kabul edilir; olumsuz görüşler istisnaya dönüşür. Buradan çıkarılabilecek pratik ders, müşteri araştırmasının kurucunun kendisini haklı çıkaracağı bir törene dönüşmesini önlemektir. Görüşme sonunda duyulmak istenen cevap önceden belliyse sorular da fark edilmeden o cevaba yaklaşabilir.
“Böyle bir uygulamayı kullanır mıydınız?” sorusu yerine şu sorular daha somut bir zemine açılır:
– Bu sorunla en son ne zaman karşılaştınız?
– O gün çözmek için ne yaptınız?
– Ne kadar zaman veya para harcadınız?
– Mevcut çözümün hangi kısmı sizi zorladı?
– Çözümü değiştirmek için kimin karar vermesi gerekiyor?
Bu soruların amacı, fikrin alkışlanmasını sağlamak değil de müşterinin hayatındaki gerçek bir olayı anlamaktır. Geleceğe ilişkin iyi niyetli bir vaat ile geçmişte gerçekleşmiş bir davranış farklı kanıt türleridir. Girişimci için zihinsel disiplin, ürüne şu ihtimali de taşıyabilmektir: “Sorunu yanlış anlamış olabilirim.”
